Najważniejsze informacje:
- małżonek, dzieci, wnuki, rodzice, dziadkowie, rodzeństwo, pasierb, ojczym i macocha mogą skorzystać z pełnego zwolnienia z podatku;
- przy wartości przekraczającej 36 120 zł najbliższa rodzina powinna co do zasady złożyć formularz SD-Z2 w ciągu 6 miesięcy;
- pieniężna darowizna bez podatku powinna zostać przekazana na rachunek osobisty obdarowanego, rachunek w banku lub SKOK-u albo przekazem pocztowym;
- od 7 stycznia 2026 r. można wnioskować o przywrócenie terminu na SD-Z2, jeśli opóźnienie nastąpiło bez winy podatnika;
- partner pozostający w związku nieformalnym nadal należy do III grupy podatkowej – planowane zwolnienie od 2027 r. zostało zawetowane.
Kiedy darowizna lub spadek podlegają opodatkowaniu?
Podatkowi od spadków i darowizn podlega nabycie przez osobę fizyczną określonych rzeczy albo praw majątkowych. Najczęściej chodzi o:
- pieniądze,
- mieszkanie, dom lub działkę,
- samochód,
- udziały w nieruchomości,
- papiery wartościowe,
- prawa do środków zgromadzonych na rachunku,
- inne składniki majątku otrzymane nieodpłatnie.
Obowiązek rozliczenia spoczywa na osobie, która otrzymała majątek, czyli na spadkobiercy albo obdarowanym. Nie oznacza to jednak, że od każdego spadku i każdej darowizny trzeba zapłacić podatek. Znaczenie mają przede wszystkim wartość majątku, stopień pokrewieństwa oraz prawidłowe dopełnienie formalności.
Jakie są grupy podatkowe przy spadkach i darowiznach?
Ustawa wyróżnia trzy podstawowe grupy podatkowe. Im bliższe pokrewieństwo między nabywcą a darczyńcą lub spadkodawcą, tym wyższa kwota wolna i niższe stawki podatku.
Dodatkowo w ramach I grupy funkcjonuje tzw. grupa zerowa, która może korzystać z pełnego zwolnienia z podatku.
| Grupa | Kto do niej należy? |
|---|---|
| Grupa zerowa | małżonek, dzieci, wnuki i dalsi zstępni, rodzice, dziadkowie i dalsi wstępni, rodzeństwo, pasierb, ojczym i macocha |
| I grupa podatkowa | osoby z grupy zerowej, a dodatkowo teściowie, zięć i synowa |
| II grupa podatkowa | m.in. siostrzeńcy, bratankowie, wujowie, ciotki, małżonkowie rodzeństwa, rodzeństwo małżonka i małżonkowie wnuków |
| III grupa podatkowa | wszystkie pozostałe osoby, w tym osoby niespokrewnione oraz partnerzy pozostający w związku nieformalnym |
Ważne jest rozróżnienie grupy zerowej od I grupy podatkowej. Przykładowo teściowa należy do I grupy, ale nie do grupy zerowej. Darowizna od teściowej nie korzysta więc automatycznie z nieograniczonego zwolnienia, nawet jeśli została zgłoszona w terminie.
Ile wynosi kwota wolna od podatku od spadków i darowizn w 2026 roku?
W 2026 roku obowiązują następujące kwoty wolne od podatku:
| Grupa podatkowa | Kwota wolna |
|---|---|
| I grupa | 36 120 zł |
| II grupa | 27 090 zł |
| III grupa | 5 733 zł |
Podatek jest naliczany dopiero od nadwyżki ponad właściwą kwotę wolną. Limity dotyczą czystej wartości majątku, czyli wartości rzeczy i praw po odjęciu długów oraz ciężarów związanych z nabyciem.
Jak sumuje się darowizny z kilku lat?
Kwota wolna nie odnawia się po każdej kolejnej darowiźnie. Trzeba zsumować majątek otrzymany od tej samej osoby:
- w roku, w którym nastąpiła ostatnia darowizna lub inne nabycie,
- oraz w pięciu latach poprzedzających ten rok.
Nie jest to więc okres liczony jako dokładnie pięć lat wstecz od daty przelewu.
Przykład:
W lipcu 2026 roku otrzymałeś kolejną darowiznę od wujka. Przy sprawdzaniu limitu musisz uwzględnić nabycia od niego dokonane w latach 2021–2026. Jeżeli ich łączna czysta wartość przekroczy 27 090 zł, powstanie obowiązek rozliczenia nadwyżki właściwy dla II grupy podatkowej.
Każdego darczyńcę rozlicza się oddzielnie. Darowizna od matki i darowizna od ojca nie są więc automatycznie sumowane w ramach jednego limitu, ponieważ pochodzą od dwóch różnych osób.
Kto może otrzymać darowiznę lub spadek bez podatku?
Pełne zwolnienie obejmuje osoby należące do grupy zerowej:
- małżonka,
- dzieci, wnuki i prawnuki,
- rodziców i dziadków,
- rodzeństwo,
- pasierba,
- ojczyma,
- macochę.
Zwolnienie nie ma limitu kwotowego. Rodzic może więc przekazać dziecku zarówno 50 000 zł, jak i 500 000 zł bez podatku, o ile zostaną spełnione wymagane warunki.
Przy łącznej wartości nieprzekraczającej 36 120 zł zgłoszenie SD-Z2 nie jest potrzebne. Jeżeli limit zostanie przekroczony, nabycie trzeba zgłosić do urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy.
Darowizna pieniędzy bez podatku – jak ją przekazać?
Gdy darowizna pieniężna od osoby z grupy zerowej przekracza limit 36 120 zł, do skorzystania z pełnego zwolnienia potrzebne są:
- zgłoszenie darowizny na formularzu SD-Z2;
- dokument potwierdzający przekazanie pieniędzy:
- na rachunek płatniczy obdarowanego,
- na jego inny rachunek w banku lub SKOK-u,
- albo przekazem pocztowym.
Najbezpieczniejszym rozwiązaniem jest wykonanie przelewu bezpośrednio z rachunku darczyńcy na rachunek osoby obdarowanej. W tytule można wpisać np. „darowizna dla córki” lub „darowizna na cele mieszkaniowe”.
Samo wręczenie pieniędzy w gotówce może spowodować utratę pełnego zwolnienia, jeśli ich wartość przekracza ustawowy limit. Późniejsza wpłata gotówki przez obdarowanego na własny rachunek nie musi być traktowana tak samo jak udokumentowane przekazanie środków przez darczyńcę.
Przykład:
Ojciec przekazał córce 150 000 zł przelewem na jej konto. Córka złożyła SD-Z2 w ciągu 6 miesięcy. Ponieważ należy do grupy zerowej i darowizna została udokumentowana, podatek wyniesie 0 zł.
Ile czasu jest na zgłoszenie darowizny lub spadku?
Termin zależy od sposobu nabycia majątku.
| Sposób nabycia | Od kiedy liczy się termin? | Termin |
|---|---|---|
| Darowizna bez aktu notarialnego | od spełnienia świadczenia, np. wykonania przelewu | 6 miesięcy na SD-Z2 |
| Spadek potwierdzony przez sąd | od uprawomocnienia się postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku | 6 miesięcy na SD-Z2 |
| Akt poświadczenia dziedziczenia | od jego zarejestrowania | 6 miesięcy na SD-Z2 |
| Europejskie poświadczenie spadkowe | od dnia jego wydania | 6 miesięcy na SD-Z2 |
| Darowizna w formie aktu notarialnego | formalności wykonuje notariusz | bez SD-Z2 |
W przypadku spadku sześciomiesięczny termin nie jest liczony od śmierci spadkodawcy. Rozpoczyna się dopiero po formalnym potwierdzeniu nabycia spadku przez sąd lub notariusza.
Akt poświadczenia dziedziczenia nie zastępuje jednak zgłoszenia podatkowego. Jeżeli spadkobierca z grupy zerowej chce skorzystać z pełnego zwolnienia, powinien złożyć SD-Z2, nawet gdy dokument dziedziczenia sporządził notariusz.
Kiedy nie trzeba składać SD-Z2?
Formularza SD-Z2 nie musisz składać, gdy:
- łączna wartość majątku otrzymanego od tej samej osoby lub po tej samej osobie nie przekracza 36 120 zł;
- umowa darowizny została zawarta w formie aktu notarialnego.
Przy spadku każdy spadkobierca składa odrębne zgłoszenie. W formularzu wykazuje swój udział w odziedziczonych rzeczach i prawach, a nie cały majątek pozostawiony przez spadkodawcę.
Czy można przywrócić termin na zgłoszenie SD-Z2?
Od 7 stycznia 2026 roku możliwe jest przywrócenie terminu na zgłoszenie spadku lub darowizny od najbliższej rodziny. Wcześniej przekroczenie sześciomiesięcznego terminu co do zasady powodowało bezpowrotną utratę zwolnienia.
Aby odzyskać prawo do zwolnienia, musisz uprawdopodobnić, że spóźnienie nastąpiło bez Twojej winy. Przyczyną może być np. poważna choroba lub inne zdarzenie, które rzeczywiście uniemożliwiło terminowe dokonanie zgłoszenia.
Wniosek o przywrócenie terminu należy:
- złożyć w ciągu 7 dni od ustania przyczyny opóźnienia;
- odpowiednio uzasadnić;
- połączyć ze złożeniem zaległego formularza SD-Z2.
Nowe zasady obejmują nabycia dokonane od 7 stycznia 2026 roku, a także wcześniejsze nabycia, jeżeli sześciomiesięczny termin nie upłynął przed tą datą. Samo zapomnienie o obowiązku lub nieznajomość przepisów mogą nie wystarczyć do przywrócenia terminu.
SD-Z2 czy SD-3 – który formularz należy złożyć?
Rodzaj formularza nie zależy wyłącznie od tego, czy otrzymałeś darowiznę, czy spadek. Znaczenie ma przede wszystkim to, czy korzystasz z pełnego zwolnienia dla najbliższej rodziny.
| Formularz | Kiedy się go składa? | Termin |
|---|---|---|
| SD-Z2 | gdy osoba z grupy zerowej zgłasza nabycie, aby skorzystać z pełnego zwolnienia | zasadniczo 6 miesięcy |
| SD-3 | gdy nabycie podlega opodatkowaniu albo podatnik nie spełnia warunków pełnego zwolnienia | zasadniczo miesiąc od powstania obowiązku podatkowego |
| SD-3/A | jako załącznik do SD-3, gdy w nabyciu uczestniczy więcej niż jeden podatnik | razem z SD-3 |
Formularze można złożyć papierowo albo elektronicznie, m.in. przez e-Urząd Skarbowy.
Jeżeli czynność jest dokonywana w formie aktu notarialnego i notariusz występuje jako płatnik podatku, podatnik nie składa samodzielnie SD-3. Notariusz oblicza, pobiera i wpłaca należny podatek.
Jak obliczyć podatek od spadku lub darowizny?
Podatek oblicza się od nadwyżki ponad kwotę wolną właściwą dla danej grupy. Podstawą jest czysta wartość majątku, czyli jego wartość rynkowa po potrąceniu długów i ciężarów.
Skala podatku od spadków i darowizn
| Grupa | Nadwyżka ponad kwotę wolną | Podatek |
|---|---|---|
| I | do 11 833 zł | 3% |
| I | od 11 833 zł do 23 665 zł | 355 zł + 5% nadwyżki ponad 11 833 zł |
| I | powyżej 23 665 zł | 946,60 zł + 7% nadwyżki ponad 23 665 zł |
| II | do 11 833 zł | 7% |
| II | od 11 833 zł do 23 665 zł | 828,40 zł + 9% nadwyżki ponad 11 833 zł |
| II | powyżej 23 665 zł | 1 893,30 zł + 12% nadwyżki ponad 23 665 zł |
| III | do 11 833 zł | 12% |
| III | od 11 833 zł do 23 665 zł | 1 420 zł + 16% nadwyżki ponad 11 833 zł |
| III | powyżej 23 665 zł | 3 313,20 zł + 20% nadwyżki ponad 23 665 zł |
Skala obowiązująca w 2026 roku wynika z rozporządzenia Ministra Finansów z 28 czerwca 2023 roku.
Przykład: darowizna od teściowej
Teściowa przekazała synowej 50 000 zł. Synowa należy do I grupy podatkowej, ale nie do grupy zerowej.
Nadwyżka ponad kwotę wolną wynosi:
50 000 zł – 36 120 zł = 13 880 zł
Podatek wyniesie:
355 zł + 5% × (13 880 zł – 11 833 zł) = 457,35 zł
Przykład: darowizna od partnera
Partner przekazał partnerce 50 000 zł. Osoby pozostające w związku nieformalnym należą do III grupy podatkowej.
Nadwyżka ponad kwotę wolną wynosi:
50 000 zł – 5 733 zł = 44 267 zł
Podatek wyniesie:
3 313,20 zł + 20% × (44 267 zł – 23 665 zł) = 7 433,60 zł
Są to przykładowe wyliczenia nieuwzględniające innych darowizn otrzymanych od tej samej osoby w okresie podlegającym sumowaniu.
Jak urząd ustala wartość spadku lub darowizny?
W formularzu należy podać wartość rynkową otrzymanych rzeczy i praw z dnia powstania obowiązku podatkowego. W przypadku samochodu znaczenie mają m.in. marka, model, rocznik, wyposażenie i stan techniczny. Przy nieruchomości urząd może uwzględnić jej lokalizację, metraż i standard.
Jeżeli podana wartość nie odpowiada wartości rynkowej, urząd może wezwać podatnika do jej zmiany. Gdy organ powoła biegłego, a oszacowana przez niego wartość będzie różnić się od zadeklarowanej o więcej niż 33%, koszt opinii może zostać przerzucony na nabywcę.
Kiedy trzeba zapłacić podatek od spadku lub darowizny?
Podatku nie wpłacasz od razu po złożeniu formularza SD-3. Najpierw urząd skarbowy wydaje decyzję, w której określa jego wysokość.
Należność trzeba zapłacić w ciągu 14 dni od doręczenia decyzji. Środki wpłaca się na rachunek bankowy właściwego urzędu skarbowego.
Czy partnerzy będą zwolnieni z podatku od 2027 roku?
Nie. Ustawa przewidująca m.in. nowe zwolnienie dla osób, które zawarłyby notarialną umowę o wspólnym pożyciu, została zawetowana przez Prezydenta RP.
Oznacza to, że zapowiadane zwolnienie nie wejdzie w życie 1 stycznia 2027 roku na podstawie tej ustawy. Partnerzy pozostający w związku nieformalnym nadal są zaliczani do III grupy podatkowej, a ich kwota wolna wynosi 5 733 zł.
Informacje o nowym zwolnieniu publikowane przed decyzją prezydenta przedstawiały rozwiązanie, które znajdowało się jeszcze w toku procesu legislacyjnego.
Jak otrzymać spadek lub darowiznę bez podatku? Podsumowanie
Jeżeli otrzymujesz majątek od osoby należącej do grupy zerowej, możesz uniknąć podatku bez względu na jego wartość. Pamiętaj jednak o czterech zasadach:
- Sprawdź łączną wartość nabyć od tej samej osoby z bieżącego roku i pięciu poprzednich lat.
- Po przekroczeniu 36 120 zł złóż SD-Z2 w ciągu 6 miesięcy.
- Darowiznę pieniędzy przyjmij przelewem na swój rachunek, za pośrednictwem banku, SKOK-u albo przekazu pocztowego.
- Zachowaj umowę darowizny, potwierdzenie przelewu i urzędowe poświadczenie złożenia formularza.
W sprawach o dużej wartości, przy kilku darczyńcach albo skomplikowanym składzie spadku warto skonsultować sposób rozliczenia z doradcą podatkowym. Błąd w formularzu można poprawić, ale pominięcie terminu lub niewłaściwe przekazanie pieniędzy może przesądzić o utracie zwolnienia.
Najczęściej zadawane pytania
Czy darowizna od rodziców zawsze jest zwolniona z podatku?
Może być całkowicie zwolniona, ponieważ rodzice należą do grupy zerowej. Jeżeli łączna wartość darowizn od jednego rodzica przekracza 36 120 zł, trzeba jednak złożyć SD-Z2, a przy darowiźnie pieniężnej udokumentować jej przekazanie.
Czy darowiznę poniżej 36 120 zł trzeba zgłaszać?
Nie, jeżeli pochodzi od osoby z I grupy podatkowej i łączna wartość nabyć od tej osoby w okresie podlegającym sumowaniu nie przekracza 36 120 zł. Trzeba uwzględnić również wcześniejsze darowizny.
Czy przelew od rodzica musi mieć tytuł „darowizna”?
Przepisy nie wskazują obowiązkowego tytułu przelewu. Warto jednak jednoznacznie opisać transakcję, np. „darowizna dla syna”, aby dokument wyraźnie potwierdzał charakter przekazania pieniędzy.
Czy spadek po bracie jest zwolniony z podatku?
Tak, rodzeństwo należy do grupy zerowej. Jeżeli wartość spadku przekracza 36 120 zł, nabycie należy zgłosić na formularzu SD-Z2 w ciągu 6 miesięcy od formalnego potwierdzenia dziedziczenia.
Czy spadek po teściowej jest zwolniony z podatku?
Nie korzysta z pełnego zwolnienia dla grupy zerowej. Synowa lub zięć należą do I grupy podatkowej, dlatego stosuje się kwotę wolną 36 120 zł i skalę podatkową właściwą dla tej grupy.
Czy SD-Z2 można złożyć przez internet?
Tak. Formularz można przesłać elektronicznie przez e-Urząd Skarbowy. Warto zachować Urzędowe Poświadczenie Odbioru, które potwierdza terminowe zgłoszenie.
Czy notarialny akt poświadczenia dziedziczenia zastępuje SD-Z2?
Nie. Akt potwierdza prawo do spadku, ale nie zastępuje zgłoszenia potrzebnego do skorzystania ze zwolnienia. Termin na SD-Z2 liczy się od dnia zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia.
192 Komentarze